Onze planeet

Wat moet er gebeuren voor we zo verstandig worden, dat we pas dingen gaan doen als we ze kunnen doen Naar olie boren binnen de poolcirkel? , naar gas zoeken in leisteen- en schalie-lagen? Vooral Shell zou beter moeten weten.
Voor diegenen, voor wie de links niet werken, omdat ze (nog) niet op de Volkskrant geabonneerd zijn:
Artikel poolcirkel:
Volkskrant 04-06-2011, pagina 15
Actie tegen boren bij Groenland
MICHAEL PERSSON
AMSTERDAM

De twee Greenpeace-activisten die vier dagen in een tentje aan een boorplatform voor de kust van Groenland hebben gehangen, zijn donderdag door de Deense marine gearresteerd.

Ze zijn overgebracht naar Nuuk, de hoofdstad van Groenland, zo zeiden woordvoerders van de Deense politie en van Greenpeace vrijdag. Het was de eerste poging van Greenpeace het boren in Arctisch gebied te dwarsbomen. ‘Dit weekend volgen er meer acties’, aldus de Greenpeace-woordvoerder.

De milieuorganisatie vindt boren in Arctisch gebied onverantwoord, omdat het veel lastiger is na een eventuele lekkage olie op te ruimen. Ook is het moeilijk een boorput na een ongeluk zoals dat vorig jaar in de Golf van Mexico plaatsvond te stelpen als de zee dichtvriest.

Het boorplatform, de Leiv Eiriksson van het Noorse bedrijf Ocean Rig, is gehuurd door het Schotse Cairn Energy. Dat wil deze zomer vier putten boren in de wateren tussen Groenland en Canada. Het is vrijdag met de eerste boring begonnen na de verwijdering van de activisten.

Cairn heeft vorig jaar al drie putten geboord voor de kust van Groenland. Die waren weinig succesvol. Twee gaten zijn weer dichtgemaakt, een derde zou nog kunnen worden gebruikt voor een nieuwe zoektocht naar olie en gas.

Volgens de Amerikaanse geologische dienst zou boven de poolcirkel een kwart van de nog niet ontdekte olie- en gasreserves kunnen liggen. Onder meer Shell heeft zijn oog op die potentiële voorraden laten vallen. Het Nederlands-Britse bedrijf dat volgend jaar wil gaan boren voor de kust van Alaska zoekt samenwerking met Gazprom en Rosneft in Siberië, en heeft ook exploratielicenties bij Groenland.

Het belangrijkste probleem bij lekkages, zeggen deskundigen, is de zogeheten oil spill response gap. Olielekkages op een gewone zee zijn lastig te bestrijden, maar er zijn ten minste bestrijdingsmiddelen. Voor lekkages in met ijsschotsen bedekte wateren is er nog geen technologie die zich heeft bewezen.

Het afschermen en skimmen, zoals dat met olie op wateroppervlakken gebeurt, is lastig omdat het ijs in de weg zit. Het idee is in deels bevroren wateren de ijsschotsen te gebruiken om de olie in te dammen, waarna de olie door cilindervormige vegers zou moeten worden opgeruimd. Die werken alleen nog niet goed genoeg bij lage temperaturen, blijkt uit de eerste experimenten. Het eenvoudigste alternatief is de olie te verbranden.

Voor het Wereldnatuurfonds was het reden het boren naar olie in Arctische wateren categorisch te verbieden. Maar vorige maand nam het wel een vertegenwoordiger van de Nederlandse offshore-industrie mee naar Groenland ‘om de dialoog aan te gaan’.

Artikel Shell:
Volkskrant 04-06-2011, pagina 12
Shell weet zwart goud uit gas te toveren
MICHAEL PERSSON
In zijn gigantische Pearl-fabriek in Qatar is Shell erin geslaagd gas in olie om te zetten. Niet alleen chemisch een vorm van magie: de vondst kan 200 miljard opleveren.

Andy Brown verkneukelt zich als een beginnend goochelaar, als hij in een Shell-lab in Qatar een klein flesje laat rondgaan met daarin iets wat op water lijkt. ‘Wat denken jullie dat dit is?’ Het is doorzichtig, het is nat, het klotst wat, het ruikt nergens naar. Het spul ziet er, zo op het eerste gezicht, tamelijk gewoontjes uit.

Dat is het niet.

Wat in het flesje zit, vertegenwoordigt een waarde van zeker 200 miljard dollar (139 miljard euro), en misschien wel het dubbele, als de olieprijs blijft stijgen. Wat Andy Brown, de baas van Shell in Qatar laat zien, zijn de eerste milliliters synthetische diesel die afgelopen zondag, om 2 uur ‘s nachts, uit de nieuwe gigantische Pearl-fabriek in het Golfstaatje zijn gedruppeld. Als die druppels straks stralen worden, moet dat Shell en Qatar ieder jaarlijks 4 miljard dollar aan spul opleveren. En dat gedurende zeker 25 jaar.

‘Dit is een grote sprong voor het bedrijf’, zegt Brown. Shell haalt hier over een jaar, als de fabriek vol draait, 10 procent van zijn wereldwijde productie vandaan. ‘Qatar is ons nieuwe heartland’, zegt Brown. ‘Met deze nieuwe techniek kunnen we aardgas naar nieuwe markten brengen, naar het transport in plaats van elektriciteitsopwekking. Daar geldt een heel andere dynamiek.’

Het zijn woorden van een koopman, maar daarachter schuilt het werk van alchemisten. Waar die in de Middeleeuwen goud probeerden te maken uit waardeloze ingrediënten, is het ze bij Shell gelukt het zwarte goud te maken, uit een momenteel relatief waardeloze grondstof. Olie uit gas. Preciezer: olieproducten uit aardgas. Diesel voor auto’s, kerosine voor vliegtuigen, nafta voor plastics: nu olie duur is en aardgas goedkoop, is dit het ideale moment om olie-achtig spul uit aardgas te halen. Van gas naar vloeistoffen, heet het proces, ofwel GTL (Gas To Liquids). Natuurlijk verkneukelt Brown zich. Er is geen enkele oliemaatschappij die dit kan, op deze schaal.

Lichtvlekken

Wie ‘s avonds naar Qatar vliegt ziet een kwartiertje voor de landing twee grote lichtvlekken langs de kust van het schiereiland. De ene is de hoofdstad Doha, zo’n typische emiratenhoofdstad met een kluit van hele en halve wolkenkrabbers in een uitgestrekte vlakte van laagbouw voor de mensen die daarin werken. De andere vlek, 80 kilometer noordelijker, is Ras Laffan Industrial City, een groot petrochemisch vierkant van 20 bij 20 kilometer, waar Qatars enorme gasvoorraden worden verwerkt voor de export. Hier verdient Qatar het geld waarmee het zijn wolkenkrabbers bouwt.

Het complex ligt op anderhalf uur rijden van Doha, door de kiezelwoestijn langs de kust, met hier en daar een kudde kamelen of roedel hijskranen. Wie het complex in wil, moet door een witte toegangspoort met posters van zijn koninklijke hoogheid, sjeik Hamid bin Khalifa al-Thani. Hij houdt een helder lichtgevende druppel in zijn hand. Clean Energy From Qatar To The World, staat eronder. Aardgas wordt hier als vorm van schone energie beschouwd. Door de poort zijn verderop de schoorstenen te zien met hun walmende fakkels.

Qatar is het rijkste land ter wereld, per hoofd van de bevolking. Twee generaties terug bestond het land nog uit enkele tienduizenden bedoeïenen, vissers en parelduikers, en was het leven er hard.

Nu verdient elke (autochtone) inwoner gemiddeld bijna een ton in euro’s, en zijn de SUV’s niet aan te slepen – je ziet ze overal rijden, de grote luxe Landrovers met lachende gehoofddoekte vrouwen achter het stuur. In 2010 was de economische groei bijna 20 procent. In tegenstelling tot het naburige Bahrein kent Qatar nauwelijks oproer, deze Arabische lente. Geen democratie, maar wel een hoop geld, dat maakt veel goed.

Dit allemaal dankzij olie en aardgas, dat vooral voor de kust van het schiereiland in de Perzische Golf te vinden is. Alleen al het North Field, voor de kust van Ras Laffan, bevat 15 procent van de wereldwijde conventionele gasvoorraden. Tien keer zoveel als Slochteren oorspronkelijk. Het is dit veld waaruit Shell put voor zijn Pearl-fabriek.

Shell heeft 7 procent van het veld, samen met partner Qatar Petroleum. Het gas wordt op onbemande platforms ontdaan van water, condensaat en zwavel en gaat dan via twee pijplijnen naar het vasteland. Daar komt het aan bij de raffinaderij.

Dat is een aangeharkt stuk woestijn, met daarop een aantal grote blokken met bruingrijze apparatuur. Het bekende petrochemische werk: reactoren verbonden met buizen verbonden met compressoren verbonden met buizen verbonden met opslagtanks. Een complexe wereld waarin alles met alles samenhangt – maar die op papier kan worden teruggebracht tot een paar, relatief simpele reactievergelijkingen.

Het komt neer op knippen en plakken. Bij fossiele brandstoffen draait alles om het aantal koolstofatomen, de C’tjes in een molecuul. Hoe minder, hoe lichter, hoe meer, hoe stroperiger. Aardgas heeft er één, benzine heeft er een stuk of zes, sommige vettige paraffines hebben er honderden. ‘We strippen het gas tot moleculair niveau, rijgen de C’tjes dan aan elkaar tot lange ketens, en knippen die dan weer in de lengtes die we kunnen gebruiken’, zegt Brown.

Nazi-Duitsland

Het principe stamt al uit de jaren twintig, en werd in de jaren dertig opgepikt door nazi-Duitsland. Dat had gebrek aan olie, en een overschot aan steenkool. Dus wilden de Duitsers kolen gaan vergassen, om er vervolgens benzine uit te halen. Het Fischer-Tropsch proces zou bijna 10 procent van de Duitse oorlogsmachine gaan voeden.

Het procedé werd verder verfijnd door het apartheidsregime in Zuid-Afrika, dat met dezelfde problemen (veel steenkool, weinig olie) zat als Duitsland. Shell pikte het in de jaren zestig op, met het oog op slinkende olievoorraden, en bouwde in 1973 in Amsterdam een eerste proeffabriek. Via allerlei doodlopende wegen – de steenkool was overal anders, er kwam eerst te veel gas uit het proces, de katalysatoren raakten verstopt, de olievoorraden waren toch groter dan gedacht – lukte het in de jaren negentig een eerste fabriek te bouwen, in Maleisië. Met niet steenkool als bron, maar aardgas.

Nu, 3.500 patenten verder, noemt een van de grondleggers, de nu 80-jarige Swan Tiong Sie, het GTL-proces ‘het lelijke eendje’ van Shell. ‘Het werd geboren in het verkeerde nest, en was tijdens zijn jeugd niet bijzonder geliefd, en overleefde maar net de strenge winter, een periode van lage olieprijzen. Maar na die moeilijke periode werd duidelijk wat het eigenlijk was: een prachtige jonge zwaan.’

Hagelslag

Die pracht zit voor Shell niet alleen in de chemische tovenarij, met als kern de katalysator, een soort hagelslag van kobalt waarvan het precieze recept geheim blijft. Ook financieel is het gas-naar-olie proces een vorm van magie gebleken. Aardgas is momenteel heel goedkoop, omdat er met name in de Verenigde Staten veel onconventioneel (voorheen moeilijk winbaar) gas is ontdekt. Het aanbod is groter dan de vraag. Olie daarentegen is duur, vanwege de spanningen in het Midden-Oosten en de voortdurende schaarste. Dus wie van gas olie weet te maken, is spekkoper.

Pearl is dus een soort vermenigvuldiger. Uit de putten in de Perzische Golf haalt Shell dagelijks een equivalent van 320 duizend vaten olie aan aardgas. Die zijn, vanwege de lage gasprijs, ongeveer 7 miljoen dollar waard. Met dat gas worden 260 duizend vaten met olieproducten gemaakt. Die vertegenwoordigen, bij de huidige olieprijs, een waarde van zeker 26 miljoen dollar. Bijna vier keer zoveel. Per jaar: bijna 10 miljard in plaats van nog geen 3 miljard.

Daar was wel een investering voor nodig van 19 miljard dollar, de afgelopen vijf jaar. Shell droeg alle kosten voor het project, die het de komende jaren dus mag terugverdienen. De opbrengsten daarboven deelt het bedrijf met Qatar.

Rode vlaggen

Het loopt tegen de 45 graden, op het complex. Er wapperen rode vlaggen, ten teken dat er nog net gewerkt kan worden, bij deze combinatie van temperatuur en vochtigheid. ‘Work safely, go home happily’, staat er op een bord bij de ingang. Er werken nog ongeveer 30 duizend mannen aan de tweede ‘trein’ van de fabriek, mannen uit India, Sri Lanka, Indonesië, de Filippijnen. In gele en blauwe overalls staan ze vastgeklonken aan de steigers, hun gezichten verstopt achter doeken en zonnebrillen, zestig uur per week.

Profiteren deze mannen een beetje mee van de miljarden? Brown, hun uiteindelijke opdrachtgever, zegt niet te weten hoeveel ze verdienen. ‘Dat is aan de aannemers. Maar ik krijg het wel te horen als de arbeiders hun loon niet krijgen.’

Shell heeft een systeem ingesteld met ‘ooms’ en ‘tantes’, voor de Aziaten die zich hier, vaak twee jaar van huis, in lange werkweken in het zweet werken. De ooms en tantes zijn vrijwilligers in de teams, die problemen bij de arbeiders moeten oplossen. Brown zelf geeft bij presentaties ook altijd zijn 06-nummer, voor als er iets is. Hij is twee keer gebeld, zegt hij.

Heimwee

Bij de Pearl-fabriek is geen gelegenheid met de arbeiders te praten, maar in Doha zit aan de voet van een appartementencomplex in aanbouw een jonge arbeider, Jean-Paul (27) uit Manila. Hij werkt voor CCC, de Griekse contractor die ook veel personeel aan Pearl levert. De arbeidsomstandigheden hier zijn beter dan bij zijn vorige klus, zegt Jean-Paul. ‘Maar ik heb echt heimwee. Ik werk hier nu acht maanden. Ik heb een dochtertje van acht maanden. Ik heb haar nog niet in mijn handen gehad.’

Hij verdient 1.500 riyal, ongeveer 300 euro per maand. Daar gaat het eten (een paar euro per dag) en chatten (een euro per uur) nog vanaf. ‘Het geld was bedoeld voor mijn familie, maar ik heb het bijna allemaal zelf nodig’, zegt hij.

Toch zijn de mannen van Shell stuk voor stuk trots over het project, en zeker ook over de arbeidsomstandigheden voor de bouwers. Ze slapen in een eigen stad van barakken, Pearl Village, die vlakbij is neergezet. En de veiligheid is uitzonderlijk: één dodelijk ongeluk, in vijf jaar werk met op de top vijftigduizend arbeiders (500 miljoen manuren). Het ene dodelijke slachtoffer was een verkeersopzichter, iemand die juist was aangesteld om mensen te waarschuwen, zegt Brown. ‘Hij liep achteruit onder een achteruitrijdende vrachtwagen.’

Wat ook nog een punt is, van deze enorme chemische toverketel, is de milieubalans. Aan de ene kant is die gunstig. Doordat de brandstoffen vanaf de individuele moleculen worden opgebouwd, zijn ze veel schoner dan de gebruikelijke brandstoffen uit olie – waar nog veel vervuilende componenten in zitten. In het lab in Qatar wordt het gedemonstreerd: de dieselvlam rookt roetig, de synthetische variant brandt schoon.

Aan de andere kant is de CO2-afdruk minder gunstig. Aardgas is in principe de schoonste fossiele brandstof: het verstoken van aardgas levert minder CO2 op dan van olie, en helemaal dan van kolen. Maar door van aardgas olieproducten te maken, en daarbij een deel van de energie in het gas te verbruiken, komt het weer op dezelfde voetafdruk uit als olie. Volgens Shell-baas Peter Voser moet het verlies met CO2-opslag worden goedgemaakt.

Het zijn voor Shell kleinigheden, in het licht van de enorme winsten die er kunnen worden gemaakt. Ja, zegt Brown, natuurlijk wil Shell deze alchemie-truc best opnieuw uithalen, als de juiste gelegenheid zich voordoet. ‘Geen twijfel mogelijk.’

“Een slechte misrekening”

Hoeveel Qatar ook verdient aan zijn olie- en gasrijkdommen, het kan altijd meer. Dat lijkt de gedachte geweest van de regering in Doha, die in 2007 de westerse oliemaatschappijen verzocht 1,7 miljard dollar (1,2 miljard euro) te schenken aan het Sidra Medical Center, een projectje van de vrouw van de sjeik. Dat blijkt uit WikiLeaks-documenten, eerder dit jaar gepubliceerd. De Amerikaanse diplomaten die de telegrammen verstuurden vonden dat Qatar zijn hand had overspeeld. ‘Een slechte misrekening’ van mevrouw de sjeik, aldus de documenten.

Inmiddels is het medisch centrum bijna af. Het gebouw staat op de campus waar ook westerse universiteiten zijn gevestigd, en de onderzoekslabs van de oliemaatschappijen. Shell-baas Peter Voser deze week: ‘Dergelijke discussies zijn normaal. Je investeert niet alleen in projecten, maar ook in de gemeenschap.’

Advertisements

About hansdekoning

In februari 2011 73jaar. Ex-rijksambtenaar, houdt van katten en bonsai. Is door COPD en MD niet meer in staat die hobbies full time te beoefenen en heeft moeite met scherpstellen en dus lezen. Schrijft maatschappij-kritische blogs en stoort zich daarbij aan toestanden over de hele wereld. "When the power of love overcomes the love of power, the world will know peace." - Jimi Hendrix
This entry was posted in Actualiteit, industrie, klimaat verandering, milieu, planeet and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s